Tohum Islahı Ne Demektir?
İnsanoğlunun ihtiyacı doğrultusunda bitkilerin genetiğinin değiştirildiği bilimsel çalışmalar, tohum ıslahı adını alıyor. Bitki ıslahı olarak da kullanılan terim, introdüksiyon, seleksiyon ve melezleme yöntemlerinin kullanılmasıyla gerçekleştiriliyor. Çalışmalar sırasında, doğal veya yapay poliploidi ve mutasyonlardan yardım alınıyor.
Tohum ıslahının temel amaçları şöyle sıralanıyor:
Güncel iklim ve toprak şartlarına uygun ürünler hazırlamak.
Ekinlerin, hastalıklara ve zararlılara karşı dayanıklılığını artırmak.
Kaliteli ve verimli çeşitler üretmek. Tarımsal gelişime katkı sunmak.
Pazarda tüketicilerin ilgisini çekecek daha farklı renklerde, büyüklükte, şekilde, lezzet, aroma ve çekirdek formunda ekin üretmek ve ona uygun talep yaratmak.
Yetiştirme tekniklerine tepkisi yüksek çeşitler hazırlamak. Su, gübre gibi dış etkenlerin verimli kullanımını sağlamak.
Hibrit yani ıslah edilen tohumlar; erkencilik, hastalık ve zararlılara karşı daha dayanıklı oluyor. Daha geniş adaptasyon yeteneği bulunan ıslah tohumlar, elverişsiz koşullarda bile nispeten daha çok verim sunuyor.
Tohum Islahı Nasıl Yapılır?
Tohum ıslahı çalışmaları, bitkilerin üreme sistemleri üzerine yapılan araştırmalarla temellendiriliyor. Tarım Tarihi ve Deontolojisi adlı esere göre, 1800’lü yıllarda başlanan saf hat seleksiyonu ve döl kontrolü bu süreçte bir milat sayılıyor. Ardından bezelyede dominantlık ve resesiflik tanımlarının çıkması, yulafların çeşitlendirilmesi, ilk melez mısırın ve buğdayın imal edilmesi ile tohum ıslahı tarihi ilerliyor. Takvimler 1844’ü gösterdiğinde ise hücrelerin diğer hücrelerin bölünmesinden ortaya çıktığının anlaşılmasıyla, tohum ıslahında yeni bir sayfa açılıyor. 1850 yılından sonra suni tozlaşma, 1930’lar itibarıyla türler arası melezleme, 1975 sonrasında hücre füzyonu ve 1985 yılının ardından ise DNA teknolojileriyle tohum ıslahı yapılıyor.
Tohum ıslahı, hidrit tohum elde etmek anlamına geliyor. Baba bitki, anne bitkiden ortalama 10 gün önce dikilerek dış ortamda doğal tozlaşma sağlanması önleniyor. Arı, böcek gibi canlıların ıslah ortamıyla ilişkisi kesilerek doğal yolla tozlaşma önleniyor. Bitki üzerindeki açmış çiçekler kesilerek temizleniyor, açmamış çiçekler melezlemede kullanılıyor. Taç yapraklar elle veya pens ile alınarak emaskülasyon gerçekleştiriliyor. Hadım etme de denilen bu yöntemle, erkek organlar dişi organa zarar vermeden ayrılıyor. Çiçeğin tohum tutma ihtimali, bu şekilde saklı tutuluyor. Hadım etmeden birkaç gün sonra, baba hatlardan alınan çiçek tozları, el yardımıyla dişi organa sürtünüyor. Yapışmaları sağlanıyor. İşlemin ardından çiçekten çıkan meyve tohumları, hibrit tohum yani tohum ıslahı ürünü oluyor.
Türkiye Tohumcular Birliği' ne göre bitki ıslahı sürecinin adımları şu şekilde sıralanıyor:
Ebeveyn seçimi (Yabani türler, yakın akraba türler, yerel ve ticari çeşitler varyasyon kaynakları olarak görülüyor.)
Melezleme (Akrabalık derecesi, melezin türü ve melezleme şekli belirleniyor, işlem yapılıyor.)
Seleksiyon (Genetik saflaşma, istenen özelliklerin seçimi için morfolojik, hastalık ve kalite gözlemleri gerçekleştiriliyor)
Testler (Verim, hastalık, kalite, çevre ve şartlarına tepki belirleniyor. Test süreleri yılları buluyor.)
Tescil (Tohum tescili patent yoluyla gerçekleştiriliyor.)
Elit tohumluk üretimi
Orijinal tohumluk üretimi